1920’lerde Lefkoşa .

Bayram yerimiz ilkin Sarayönü, sonra Girne Kapısı meydanlığı, Dülger Ahmet Efendi’nin çıngırdakları, tahta uçakları, hisar üzerine kurduğu teleferiği… Bunlara binmek için can atardık. Bayram yerinde bekleyen atlı karutsalar ( fayton ) biz çocuklara dolmuş düzenlerdi. Büyük adam olmak için karutsalara, uçaklara, teleferiğe biner göklere çıkardık.

Girne Kapısı’nın iki tarafındaki geçitler henüz açılmamıştı. Kapının içinden geçen ve damlarında eşya taşıyan 18 kişilik otobüsler vardı. Girne Kapısı’nın dışında her Cuma hayvan pazarı düzenlenirdi. Şimdi Mücahitler Parkı olarak bilinen yer o zaman Hayvan Pazarı olarak biliniyordu. Köylüler öküz, eşek ve koyunlarını buraya yaya olarak getirir cambazların yardımı ile satarlardı. Kasaplar köylere gitmez buradan ihtiyaçlarını karşılardı. Girne Kapısı üzerindeki hisarlarda ip yapılırdı. Kovalar içerisinde keten sapları günlerce bekletilir, tırmıklardan geçirilerek liflere ayrılır, 40 metre kadar uzaklıktaki bir çember ile bükülürdü. İplik Türklerin elinde idi.

Hisarın diğer tarafında Türklere karşı kullanılan Venedik ( İngiliz ) topları vardı. Bunların üzerinde oynardık. Bir küçük havan topu da oradaki bir odacıkta muhafaza edilirdi. Ramazanda bu havan topu dışarıya çıkarılır, Ayasofya minarelerinden gösterilecek Türk Bayrağını beklerdi. Biz çocuklar bayrağın gösterilmesini dört gözle beklerdik. Gösterilirken bağırır ve topu attırırdık! Böylece iftar başlardı. Okullarımızda Türk Bayrağı yasaktı. Din ile ilgili olduğu için yalnız Ayasofya minaresinde, Cuma günleri bayrağımız dalgalanırdı. Okullar Perşembe öğleden sonraları ve Cumaları tatildi. Pazarları okul vardı.

Lefkoşa’da yalnız biri erkek biri kız öğrenciler için tam teşkilatlı iki ilkokul vardı. İkisinde toplam öğrenci sayısı 300’ü geçmezdi. Buna göre Lefkoşa Türk nüfusu 300×10= 3000 olabilirdi. Lefkoşa çevresindeki Kaymaklı, Ortaköy ve Hamitköy okulları 1-2 öğretmenli idi. Köylerden iş bulma amacıyla daha sonraları bu köylere yerleşim başlamıştır.

Girne Kapısı’nın yanında büyük bir mezarlık ! … Korkunç bir yer ! … Kapısında bekleyen mezar kazıcılar!… Minareden yükselen selalar! … Mezarlığın yanından geçen ve tren istasyonuna yolcu taşıyan karutsalar…

Tren istasyonuna Cumaları gider, lokomotifi, yolcuları seyrederdik. Kral Hüseyin’i görmüştüm. Kral Faruk da gelmişti. Kendisini ziyaret eden imamlarımıza birer altın Lira vermişti. O zaman da imamlar fakirdi. Böyle olunca aydın kemsi aydınlatamazlardı.

1905 senesinde İngiliz Hanfeld Şirketi tarafından tamamlanan Mağusa- Lefkoşa – Güzelyurt – Çamlıköy arasındaki hatlarda tren, yolcu, yük ve Arap memleketlerinden gelen turistleri Mağusa’dan Trodos Dağlarına taşırdı. Lokomotifin Türk ve Rumlar tarafından, ilkin taşlandığı söylenmekte idi. Niçin? Erkekler kasabalara gidecekler! Gözleri açılacak! Ağalar zarar edecek! Çoğunun menfaatine dokunacak!

Lefkoşa’nın hisar dışında yerleşim birimi yoktu.  Çağlayan, Köşklüçiftlik bölgesine kokudan girilemiyordu. Derenin yanında derecilerin kuyuları vardı. Bu kuyulara köpek dışkıları dökülerek deriler işlenirdi. Portakal kabukları toplanarak ocaklarda yakılırdı. Köpek çiçekleri ovalardan, kırlardan toplanarak çuvallar dolusu dış memleketlere gönderilirdi.  Avrupa bu çiçeklerden ilaç, sabun, şampuan yapardı.

Girne Kapısı’ndaki Mevlevi Tekkesi’nde Dervişler dönerdi. İngiliz Vali ve İngilizler içeriden, biz dışarıdan, pencereden, müzik eşliğinde dönen Dervişleri seyrederdik.

….

Yukarıdaki satırlar Kıbrıs’ta uzun yıllar eğtimci olarak görev yapan dedem Hüseyin Özdemir’in ” Kıbrıs’ta 60 Yıl ” adlı kitabından alınmıştır. Kendisini bu vesileyle tekrardan rahmet ve özlemle anıyorum.

Reklamlar

2 thoughts on “1920’lerde Lefkoşa .

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s